تعریف هوای سرد در آبا
طبق آبا، زمانی شرایط «هوای سرد» محسوب میشود که:
متوسط دمای شبانهروز کمتر از ۵+ درجه سانتیگراد باشد
یا دمای هوا در مدت بیش از ۱۲ ساعت از شبانهروز کمتر از ۱۰+ درجه سانتیگراد باشد.
۲) الزامات بتنریزی در هوای سرد (طبق آبا)
🔹 دمای بتن در زمان ریختن
دمای بتن تازه هنگام بتنریزی نباید کمتر از ۵+ درجه سانتیگراد باشد.
در مقاطع نازک یا شرایط یخبندان شدید، دمای اولیه باید بالاتر در نظر گرفته شود (معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درجه).
🔹 گرم کردن مصالح
آب مصرفی مجاز به گرم کردن است.
سنگدانهها در صورت یخزدگی باید گرم و عاری از تودههای یخ باشند.
از گرم کردن مستقیم سیمان خودداری شود.
🔹 عملآوری و حفاظت
بتن باید حداقل تا رسیدن به مقاومت فشاری حدود ۵ مگاپاسکال از یخزدگی محافظت شود.
استفاده از پوشش، پتوهای عایق، نایلون، چادر، بخاری غیرمستقیم یا بخار توصیه میشود.
جلوگیری از شوک حرارتی (گرم و سرد شدن ناگهانی).
۳) تاثیر ضدیخ بر کیفیت بتن
ضدیخها معمولاً شتابدهنده گیرش هستند.
مزایا:
افزایش سرعت گیرش اولیه
کاهش خطر یخزدگی در ساعات اولیه
افزایش مقاومت اولیه
معایب احتمالی:
کاهش مقاومت نهایی در مصرف زیاد
افزایش جمعشدگی
خطر خوردگی آرماتور در صورت وجود کلرید (ضدیخ کلریدی در بتن مسلح مجاز نیست)
افزایش احتمال ترک
⚠ در بتن مسلح، استفاده از ضدیخهای بدون کلرید الزامی است.
۴) زمان برداشتن قالب در هوای سرد
در هوای سرد زمان قالببرداری افزایش مییابد چون روند کسب مقاومت کندتر است.
ملاک اصلی طبق آبا:
رسیدن بتن به مقاومت کافی (نه صرفاً گذشت زمان)
به طور تقریبی:
قالبهای جانبی: پس از رسیدن به حداقل مقاومت لازم (معمولاً ۲ تا ۳ روز در سرما، بسته به دما)
قالب زیر تیر و دال: زمانی که بتن به حداقل ۷۰٪ مقاومت مشخصه رسیده باشد.
در دمای نزدیک صفر ممکن است این زمان دو برابر شرایط عادی شود.
۵) یخ زدن بتن چه اثری دارد؟
اگر بتن قبل از رسیدن به مقاومت حدود ۵ مگاپاسکال یخ بزند:
ساختار خمیر سیمان تخریب میشود
مقاومت نهایی تا ۵۰٪ کاهش مییابد
پوسته شدن سطح
افزایش نفوذپذیری
کاهش دوام شدید
علت: افزایش حجم آب هنگام یخ زدن (حدود ۹٪ افزایش حجم)
۶) راههای جلوگیری از یخزدگی بتن
✔ قبل از بتنریزی
گرم کردن آب و سنگدانه
حذف یخ و برف از قالب و آرماتور
استفاده از سیمان تیپ زودگیر (در صورت مجاز بودن در طرح اختلاط)
✔ حین بتنریزی
جلوگیری از اتلاف حرارت
اجرای سریع عملیات تراکم و پرداخت
✔ بعد از بتنریزی
پوشاندن با گونی، پتو عایق، پلاستیک
استفاده از چادر و بخاری غیرمستقیم
سیستم بخاردهی کنترلشده
عملآوری حداقل ۳ تا ۷ روز در دمای مناسب
در هوای سرد مهمترین اصل این است که:
بتن تا قبل از رسیدن به مقاومت اولیه بحرانی (حدود ۵ MPa) نباید یخ بزند.
ضدیخ بهتنهایی کافی نیست و باید همراه با حفاظت حرارتی مناسب استفاده شود.
۱) قبل از بتنریزی
بررسی شرایط محیطی
☐ دمای متوسط شبانهروز کمتر از ۵+ درجه است؟
☐ پیشبینی یخبندان در ۲۴ ساعت آینده بررسی شده است؟
☐ سرعت باد کنترل شده (باد سرد باعث افت سریع دما میشود)
آمادهسازی مصالح
☐ آب اختلاط در صورت نیاز گرم شده (حداکثر دمای مجاز حدود ۶۰ درجه)
☐ سنگدانهها فاقد یخ و کلوخه یخزده هستند
☐ دمای بتن تازه در زمان تخلیه بالاتر از ۵+ درجه باشد
☐ از ضدیخ بدون کلرید (در بتن مسلح) استفاده شده
☐ طرح اختلاط با اسلامپ کنترل شده (اسلامپ بالا در سرما خطرناک است)
آمادهسازی قالب و آرماتور
☐ قالبها فاقد یخ و برف هستند
☐ آرماتورها یخزده نیستند
☐ در صورت نیاز، قالبها پیشگرم شدهاند
☐ تجهیزات پوشش و عایق (پتو، گونی، پلاستیک، چادر) آماده هستند
۲) حین بتنریزی
☐ بتن با حداقل اتلاف حرارت تخلیه شود
☐ زمان حمل کوتاه باشد
☐ تراکم سریع و کامل انجام شود
☐ پرداخت سطح سریع انجام شود
☐ بلافاصله پس از پرداخت، پوشش اولیه اجرا شود
۳) بعد از بتنریزی (حفاظت حرارتی)
☐ سطح بتن با نایلون و عایق پوشانده شود
☐ در صورت دمای زیر صفر، چادر و بخاری غیرمستقیم استفاده شود
☐ از تماس مستقیم شعله با بتن جلوگیری شود
☐ دمای بتن در ۴۸ ساعت اول پایش شود
☐ جلوگیری از شوک حرارتی هنگام برداشتن پوشش
۴) کنترل مقاومت قبل از قالببرداری
☐ نمونهگیری استاندارد انجام شده
☐ بتن حداقل به مقاومت ۵ MPa رسیده (برای جلوگیری از یخزدگی)
☐ برای باز کردن قالبهای باربر، حداقل ۷۰٪ مقاومت مشخصه تأمین شده
☐ آزمایش نمونههای عملآوری شده در شرایط مشابه انجام شده
جدول تقریبی حداقل مدت حفاظت در هوای سرد
دمای محیط / حداقل مدت حفاظت
۵+ تا ۰ درجه / ۳ روز
۰ تا ۵- درجه / ۵ روز
کمتر از ۵- درجه / ۷ روز یا بیشتر
(بسته به نوع سیمان و مقاومت مورد نیاز)
نکات بحرانی اجرایی
بتن یخزده غیرقابل اصلاح است.
ضدیخ جایگزین عایق حرارتی نیست.
قالببرداری زودهنگام در سرما یکی از شایعترین علل ترک و افت مقاومت است.
گرمکردن شدید و ناگهانی باعث ترک حرارتی میشود.